Een wereldprimeur waar je koud van wordt
De Universiteit Twente heeft vorig jaar december historie geschreven. Onder de projectnaam ‘Koudecirkel’ is een project gerealiseerd, waarbij een met een uiterst geavanceerd systeem voor gebouwkoeling geïntegreerde sprinklerinstallatie is aangelegd. De spil van dit systeem wordt gevormd door een op het Universiteitsterrein aangelegde vijver met een diepte van 12 meter en een doorsnede van 30 meter. Het water in de ronde vijver, die treffend tot koudecirkel is gedoopt, wordt zowel gebruikt om de gebouwen te koelen als om de wateraanvoer voor de sprinklerinstallaties te leveren.
De meeste universiteitsgebouwen zijn op een vanuit de vijver aangelegde ringleiding aangesloten. Bij toekomstige uitbreiding is de nieuwbouw hier eenvoudig op aan te sluiten. Hoewel het gebruik van opgeslagen water voor sprinklerinstallaties niet nieuw is, evenals het koelen van gebouwen met behulp van gebufferd water, is de slimme versmelting van bestaande technieken tot een ultra-intelligente geïntegreerde oplossing uniek in zijn soort. De universiteitswereld tekent voor een unicum. Enschede heeft zijn wereldprimeur en het project leverde ingenieursbureau Deerns Raadgevende Ingenieurs uit Rijswijk de prestigieuze ‘Vernufteling’-prijs op.
Martin van Diessen, projectleider van de afdeling Facilitair Bedrijf van de Universiteit Twente heeft het project intern begeleid. Vol trots vertelt hij over de uitgangspunten van het project. “Omdat de bodem in Twente relatief veel zandsteen met een gering doorlaatvermogen bevat, bleek na proefboringen dat koudeopslag niet mogelijk was. Op dat moment kwam koudebuffering met behulp van een aan te leggen vijver in beeld”.
Systeemwerking
Vanaf de 55 meter hoge toren van het universiteitsgebouw De Horst, uitkijkend over het universiteitsterrein en de vijver, vertelt de bevlogen projectleider over de werking van het systeem. “De opslag van het water is gebaseerd op het natuurkundige principe dat warm water op koud water blijft drijven. Het koude water onderin de vijver, dat meestal zo rond de 10º C is, onttrekken we dus om te koelen. Als dit koude water zijn koelende werk heeft gedaan, laten we dit aan de oppervlakte van de vijver weer instromen. De temperatuur is dan over het algemeen opgelopen tot ongeveer 20º C. Met behulp van vier pompen wordt het koude water via de ringleiding naar de gebouwen gepompt. Nadat het water de gebouwen heeft gekoeld, iets dat steeds belangrijker wordt met het oog op de groei van zowel het aantal computers als het aantal medewerkers per gebouw, stroomt het terug in de vijver”. Voor verstorende invloeden van buitenaf is Van Diessen niet bang. “Om algenvorming en vervuiling van het water door uitwerpselen van vogels tegen te gaan, zijn er filters ingebouwd”.
Projectorganisatie
Gevraagd naar de projectorganisatie, blikt de projectleider kort terug naar de start van het project. “Hoewel ingenieursbureau Deerns verantwoordelijk was voor het ontwerp en de systeemontwikkeling van de regeltechnische installaties, waren er uiteindelijk zes verschillende installatiebedrijven bij de aanleg betrokken. Elk vanuit de eigen expertise en verantwoordelijk voor een deel van het totaal. De Priva-apparatuur die door Deerns was voorgeschreven aan alle uitvoerende installatiebedrijven vormde het belangrijkste verbindende element. Hoewel het gebruik hiervan een uitstekende kwaliteitsbasis vormt, zagen we in de praktijk toch dat alle installateurs erg gefocust waren op hun eigen deelproject en dat ze wat minder oog hadden voor de koppelingen tussen de verschillende andere onderdelen die door collega-installatiebedrijven werden opgeleverd. Hier hebben we snel lering uit getrokken en vanaf dat moment zelf nog strakker de algehele projectleiding in handen genomen”.
Volautomatische storingsmelding
Eventuele storingen worden met behulp van een door Priva gerealiseerde OPC-server aan de meldkamer van Wolter & Dros doorgegeven. “Die is verantwoordelijk voor het oplossen van de storingen, zeven dagen per week en 24 uur per dag. Vanuit Amersfoort logt iemand in op het beheernetwerk om vervolgens een eventuele storing te verhelpen”.
Om ervoor te zorgen dat de koelmachines zo efficiënt mogelijk te werk gaan, is het totale systeem van een ingenieus meet- en regelsysteem van Priva-makelij voorzien. Aan de hand van een gedetailleerd inzicht in het temperatuurverloop van het vijverwater, berekent de computer op welk moment de koelmachine aan moet.
Van Beek Ingenieurs, een dochterbedrijf van Priva, is verantwoordelijk geweest voor de realisatie van een realtime-koppeling van het systeem met de weersverwachting van Meteoconsult. Martin van Diessen hierover: “We maken hierbij gebruik van een vierdaagse weersverwachting, waarbij met name de te verwachten temperatuur en luchtvochtigheid van belang zijn”.
Over de verdere rol van Priva in het geheel geeft Van Diessen aan: “In het pompenhuis staat een indrukwekkende Priva-installatie, waarmee we in zeven verschillende standen het tempo en de duur van de waterbuffering en –onttrekking kunnen regelen. Over het Priva-gebouwbeheersysteem ben ik zeer te spreken. Behalve dit worden de kleppen in de ringleiding naar de afzonderlijke gebouwdelen aangestuurd door Priva-software. Het is natuurlijk niet onbelangrijk dat die kleppen dichtgaan op het moment dat de sprinklerinstallatie onverhoopt in werking treedt”.
Betrokken partijen:
Opdrachtgever: Universiteit Twente
Gedelegeerd opdrachtgever: Vastgoed Groep Drienerlo (VGD)
Ontwerp en systeemontwikkeling: Deerns Raadgevende Ingenieurs bv
Installatiebedrijven: Wolter en Dros, GTI, Burgers, Unica, Imtech en Ascom Buffer, terreinleidingen en helofietenfilter: Ontwerp door Royal Haskoning, Aanleg door BAM en Reef
